ಅಪ್ರಾಪ್ತೆಯ ಕಸ್ಟಡಿ ತಂದೆಯ ಬಳಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಕೆ; ತಾಯಿಯ ಅರ್ಜಿಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಕಾರ

ಬೆಂಗಳೂರು, ಜೂನ್ 02, 2026: ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷ 9 ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಬಾಲಕಿಯ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ನು ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅನು ಶಿವರಾಮನ್ ಹಾಗೂ ಮಾನ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ನಾಯಕ್ ಟಿ. ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. ತಾಯಿ ತನ್ನ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಪುತ್ರಿಯ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ತಂದೆ ಶ್ರೀ ನಜೀರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಮಗುವಿನ ಆರೈಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಸಿದರು. ತಾಯಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸದೇ, ಅತ್ತೆ ಜುಬೇದಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಮಗು ಅವರ ಅಕ್ರಮ ವಶದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಮಗು ಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ಕಸ್ಟಡಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸಮರ್ಥ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ (Guardians and Wards Act) ಪ್ರಕರಣ ಬಾಕಿಯಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.
ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳ ವಾದಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು, ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ ರಿಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಸ್ಟಡಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮಗು ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಶದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ಶಾಶ್ವತ ಕಸ್ಟಡಿ, ಪಾಲಕತ್ವ, ಭೇಟಿಯ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಮಗುವಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳು ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಮಗುವಿನ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಮಗುವಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಭದ್ರತೆ, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಪೋಷಕರ ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು. ಕೇವಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಸ್ಟಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮಗುವಿನ ಸಮಗ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಸ್ಟಡಿ ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಪಾಲಕತ್ವ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಡಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪಕ್ಷಕಾರರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಈ ತೀರ್ಪು, ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ತತ್ವವಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ರಜಾಕಾಲೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕರ ಕಾಯ್ದೆ (Guardians and Wards Act) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಬರುವವರೆಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಗುವಿನ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ನು ತಂದೆಯವರ ವಶದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು.
ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಶ್ರೀ ನಜೀರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ವಕೀಲ ದಿಲ್‌ರಾಜ್ ರೋಹಿತ್ ಸಿಕ್ವೇರಾ ಅವರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು.